İstatistiksel Araştırma Süreci Temalarında Becerilerin Yansımaları

İstatistiksel Araştırma Süreci Temalarında Beceriler Nasıl Şekillendirilmiştir?

2024 Matematik Dersi Öğretim Programlarında İstatistiksel Araştırma Süreci temaları birinci öğrenme çıktısı “MAB4. Veri ile çalışma ve veriye dayalı karar verme” matematik alan becerisi üzerine kurgulanmıştır. Bu beceriye göre birey gerçek hayatta karşılaştığı istatistiksel araştırma süreci gerektiren bir gerçek yaşam durumunu fark ederek araştırma sorusu oluşturmalı, veri toplamalı, veriyi analiz etmeli ve elde ettiği sonuçları yorumlamalıdır. Temaların ikinci öğrenme çıktısı ise başkalarının istatistiksel araştırma süreci adımlarının eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirilebilmesi için ”KB2.18. Tartışma” kavramsal becerisi ile tasarlanmıştır. 

İstatistiksel Araştırma Sürecinin Üst Düzey Düşünme Becerilerine göre Tasarımı

İstatistiksel Araştırma Süreci temasının üzerine kurgulandığı alan becerisi (MAB4) aynı zamanda Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ndeki (TYMM) “KB3.1. Karar verme” üst düzey düşünme becerisini desteklemektedir. Ayrıca temada istatistiksel araştırma süreci adımlarının doğruluğuna ve başkalarının süreç adımlarındaki yanlı, hatalı ya da manipülatif görsel/yorum/sonuçlarına yönelik sorgulama yaparak “KB3.3. Eleştirel düşünme” üst düzey düşünme becerisinin gelişiminin desteklenmesi amaçlanmaktadır.

Üst düzey beceriler, değerler, okuryazarlık becerileri, eğilimler ve sosyal-duygusal öğrenme becerileri ile birlikte zenginleştirilmektedir. Veri toplama adımında sanal formlardan yararlanma ya da hazır veriye ulaşma, veri analizi adımında kullanılan görselleştirme ve özetleme araçlarının istatistiksel yazılımlarla oluşturulması ve incelenmesi için dijital okuryazarlık becerilerine başvurulmaktadır. Veri yorumlama adımında ise ele alınan bağlama göre temizlik, saygı, tasarruf ve duyarlılık gibi değerler; merak, gerçeği arama gibi eğilimlerle ve iletişim, işbirliği ve sosyal farkındalık gibi sosyal-duygusal öğrenme becerileri ile birlikte tartışılmaktadır. 

İstatistiksel Araştırma Süreci Temaları için kritik İlişkilendirmeler: Dijital Okuryazarlık ve Mahremiyet

Mahremiyet, bireyin kendisinin, ailesinin ve başkalarının kişisel alanını ve bilgilerini koruma; başkalarının özgürlüklerine müdahale etmeme ve kişisel sınırlara saygı duyma olarak ifade edilebilir. İstatistiksel araştırma sürecine yönelik temalarda mahremiyet değeri dijital okuryazarlık becerisiyle ilişkilendirilerek ele alınmaktadır. Araştırma soruları için toplanacak dokümanların kişisel veri içermemesi, veri toplama adımında ilgili kişi ve kurumlardan izin alınması, kişisel verinin ve kurumsal bilgilerin paylaşılmaması vurgulanmakta; kişisel verileri korumaya yönelik yasal düzenlemelerin (KVKK gibi) tanıtılmasına önem verilmektedir. Dijital ortamlarda sunulan veri setlerinin, analizlerin ya da yorumların doğruluğunun tespit edilmesi ve doğru bilgiye ulaşma yöntemleri, kişisel verilerin toplanmasının amacı ve olumsuz yansımaları gibi bağlamlar OB2. Dijital okuryazarlık becerisi, E3.4. Gerçeği arama eğilimi ve D8. Mahremiyet değeri çerçevesinde incelenmektedir (Şekil 1). Bu sayede öğrencilerin önemli oranda vakit geçirdikleri dijital ortamlarda bilinçli hareket etmelerine yönelik bir farkındalık oluşturulması hedeflenmektedir. 

Şekil 1. İstatistiksel araştırma süreci teması için program bileşenlerinin ilişkilendirilmesi

Tartışma

- İstatistiksel araştırma süreci temasında yer alan iki öğrenme çıktısı için öğrenme-öğretme uygulamalarındaki temel farklılık nedir?

İstatistiksel araştırma sürecinin hedefi hesaplamalar yapma, grafik oluşturma gibi işlemsel becerilerden ziyade araştırma sürecinin kendisine odaklanmaktır. Bu nedenle birinci öğrenme çıktısında öğrencilerin her bir örnekte/etkinlikte/problem durumunda istatistiksel araştırma süreci adımlarını tamamlaması istenmektedir. İkinci öğrenme çıktısında ise öğrenciler arkadaşlarına ait ya da onlara sunulan hazır araştırma süreçlerinin her bir adımını tekil olarak inceleyebilirler. Örneğin sınıf ortamında öğrenciler gruplara ayrılarak diğer grupların araştırma sorularının kriterlere uygun olup olmadığını inceleyebilir ya da sadece veri analizi için uygun görselleştirme/özetleme araçlarının seçimini ve gerekçelerini kritik edebilirler.

- TYMM bileşenlerinin programdaki yoğunluğu matematiksel içerik ve becerilerin arka planda kalmasına neden olmuyor mu?

Konu, içerik ya da salt matematiksel becerileri ele alan program/ders planı yapıları, matematiğin gerçek yaşam problemlerinin çözümüne katkısını yansıtamamaktadır. Bu açıdan matematiksel bilgi ve becerilerin, okuryazarlık ve sosyal duygusal öğrenme becerileri gibi diğer becerilerle birlikte işe koşulmasını gerektirmektedir. Bununla birlikte yalnızca beceri edinme odaklı bir öğrenme-öğretme süreci yerine, becerileri edinme ve eyleme dönüştürme durumuna yönelik eğilimlerin, kişilik yapısının oluşturulması amacıyla değerlerin ve toplumsal-sosyal ilişki normlarının kazanılması için sosyal-duygusal öğrenme becerilerinin alan becerileri ile ilişkilendirilmesi beklenmektedir.   

Diğer taraftan; alan becerileri ve içerikler temanın öğrenme çıktılarının omurgasını oluştururken diğer program bileşenleri öğrenme-öğretme uygulamalarında yer bulmaktadır. Bu açıdan bakıldığında matematik dersleri için diğer program bileşenlerinin kavramsal beceriler ile birlikte ele alınarak ilgili alan becerilerine destek vermesi hedeflenmiştir. Veri analizi adımında istatistiksel yazılımlardan yararlanma sürecinde dijital okuryazarlık becerilerinin ve matematiksel araç ve teknoloji ile çalışma becerilerinin birlikte işe koşulması bu duruma örnek gösterilebilir. 

- Mahremiyet değerine yönelik öğrencilere dijital ortamlarda ne tür görevler verilebilir?

Programın bütünleşik yapısı dikkate alındığında sadece dijital okuryazarlık becerisi ve mahremiyet değerinin ilişkilendirilmesi sınırlılık oluşturacaktır. Değerlerin, okuryazarlık becerilerinin ve diğer program bileşenlerinin birlikte işe koşulmasının bir gereklilik olduğu görülebilir. Örneğin, öğrencilerin aile bireylerinin mesleklerine yönelik yapılacak bir araştırmada "kişisel verilerin gizliliğinin" ihlal edilerek toplanması, öğrencilerin mahremiyet algısını olumsuz etkileyebilir. Kişisel verinin gizliliğine yönelik tartışmaların mahremiyet ve saygı değeri ile birlikte empati eğilimini de destekleyeceği düşünülmektedir. 

Dijital ortamda finansal bilgilerin (banka hesap bilgileri, kimlik bilgileri vb.) üçüncü taraflar tarafından ele geçirilmesi ve kötü amaçlarla kullanılmasına yönelik örnek olaylar sınıf ortamında tartışılabilir. 

Öğrencilerin grup çalışmasının ürünü olarak sunum hazırlaması ve araştırma süreci adımlarına yönelik incelemeler yapmaları; eleştirel düşünme üst düzey düşünme becerisine, gerçeği arama eğilimine, finansal okuryazarlık becerisine ve sosyal farkındalık sosyal-duygusal öğrenme becerilerinin işe koşulmasına hizmet edecektir.

Aşağıdaki soruları program tasarımlarının değişimi perspektifinde bireysel olarak ya da arkadaşlarınızla yorumlayabilir, değerlendirmelerinizi bizimle paylaşabilirsiniz.

• MAB5. Matematiksel araç ve teknoloji ile çalışma becerisinin temadaki rolü ile dijital okuryazarlık becerileri nasıl ilişkilendirilebilir?

• Diğer okuryazarlık becerileri, eğilimler ve değerler için istatistiksel araştırma süreci temasında ilişkilendirmeler nelerdir? Derslerde bu ilişkilendirmelerin dışında hangi program bileşenlerine yer verilebilir?