Doç. Dr. Nadide YILMAZ Yazarın Tüm Yazıları
Programda neden kazanım yerine öğrenme çıktısı tercih edilmiştir?
2024 Matematik Dersi Öğretim Programlarında kazanım ifadesi yerine öğrenme çıktısı kullanılması tercih edilmiştir. Bu noktada neden öğrenme çıktısı ifadesi kullanıldığını tartışmak yerinde olacaktır. Görüldüğü üzere öğrenme çıktısı ifadesi eğitim öğretim süreçlerine ilişkin yaklaşımların evrilmesi ile doğrudan ilişkilidir. Çünkü günümüz eğitim sistemlerinde daha net, somut, şeffaf ve ölçülebilir sonuçlara ulaşmak amaçlanmaktadır. Öğrenme çıktısı ifadesi de öğrencinin eğitim sürecinde ne öğrendiği ile bu bilgileri nasıl uygulayabildiğini daha net ve somut bir şekilde ortaya koyması yönünden dolayı tercih edilmiştir. Kazanım ifadesi zaman zaman daha genel bir hedefi ifade ederken öğrenme çıktısı net, tanımlanmış ve ölçülebilir bir sonuca odaklanır. Öğrenme çıktılarının açık ve anlaşılır olması öğretmenlerin yanı sıra öğrencilerin de hedefleri daha iyi anlamalarına yardımcı olurken, eğitim-öğretim sürecinin net ve şeffaf olmasına yardım eder. Bu durum öğrencinin gelişimini daha objektif kriterlerle ölçmeye imkan tanır.
Öğrenme çıktısı ifadesinin tercih edilmesinin bir diğer sebebi ise çağımızın ihtiyaç duyduğu insan modelidir. Günümüz hedeflenen insan modelinde sadece bilgiyi bilmesi değil aynı zamanda beceri, eğilim ve değerlere de sahip olması beklenmektedir. Bu anlamda öğrenme çıktısı öğrencinin sahip olması gereken bilginin yanında beceri, eğilim ve değerleri de içeren bütüncül bir bakış açısını ifade eder. Ayrıca, öğrenme çıktısı içerdiği süreç bileşenleriyle hem hiyerarşik bir öğrenme sürecine dikkat çekmekte hem de bu çıktının tamamlanmasıyla odaklanılan becerinin kazanılacağını göstermektedir. Bu bağlamda öğrenme çıktısı ile ilgili becerinin doğrudan ilişkili olduğu söylenebilir.
Öğrenme çıktısı ifadesinin tercih edilmesinin bir diğer sebebi ise uluslararası eğitim standartlarına uyum sağlanmasının hedeflenmesi olarak gösterilebilir. Çünkü öğrenme çıktısı Bologna süreci ile diğer uluslararası eğitim sistemlerinde tercih edilen bir kavramdır.
Öğrenme çıktısı ile kazanımları birkaç örnek üzerinden karşılaştırmanın 2024 ortaokul matematik öğretim programının neleri hedeflediğini ele almak bağlamında önemli olduğu düşünülmektedir.
İstatistik alanında 2018 öğretim programı 8.sınıfta yer alan “En fazla üç veri grubuna ait çizgi ve sütun grafiklerini yorumlar.” kazanımı ile 2024 öğretim programı 8.sınıfta yer alan “Kategorik veya nicel (kesikli-sürekli) veri ile çalışabilme ve veriye dayalı karar verebilme” öğrenme çıktısını karşılaştıralım. 2018 öğretim programında yer alan kazanımda odak grafik okuma ve yorumlama iken 2024 öğretim programında yer alan öğrenme çıktısında odak veri türleriyle çalışma ve veriden hareketle karar verme olarak değerlendirilebilir. 2018 öğretim programındaki kazanım istatistiksel problem çözme sürecinin sadece veri analizi ve yorumlanması bileşenlerine odaklanarak ilk iki bileşen olan araştırma problemi oluşturma ve veri toplama bileşenlerini göz ardı etmektedir. Ancak 2024 öğretim programında yer alan öğrenme çıktısında ise istatistiksel problem çözme sürecinin tüm aşamaları bütüncül bir şekilde değerlendirilerek farklı veri türlerine ilişkin istatistiksel problemler oluşturulması ve problemlerden hareketle verilerin toplanarak analiz edilmesi ile elde edilen sonuçlara dayalı karar verme becerisini kazandırmayı hedeflenmektedir.
Bir diğer örnek ise sayılar alanından verilmiştir. 2018 öğretim programında 6. sınıfta yer alan “2, 3, 4, 5, 6, 9 ve 10’a kalansız bölünebilme kurallarını açıklar ve kullanır.” kazanımı ile 2024 öğretim programı 6.sınıfında yer alan “Bir doğal sayının 2, 3, 4, 5, 6, 9 ve 10 ile tam bölünebilme kriterlerine ilişkin çıkarım yapabilme” öğrenme çıktısını karşılaştıralım. 2018 öğretim programında yer alan kazanımda hedef, öğrencilerin bölünebilme kurallarını doğrudan kullanmaları iken 2024 öğretim programında yer alan öğrenme çıktısında ise hedef öğrencinin sadece bölünebilme kriterlerini uygulaması değil aynı zamanda bu kriterleri keşfederek neden geçerli olduğunu analiz etmesi ve bu konuda çıkarım yapabilmesidir. 2018 öğretim programında yer alan kazanım daha çok kuralların açıklanması ve uygulanmasını öğrencinin kazanımını hedeflerken 2024 öğretim programında öğrenciden verilen bölünebilme kriterleri üzerinde düşünerek, bu kriterlere ilişkin genellemeler belirlemeye ve yeni bölünebilme kriterleri için önermeler sunmaya odaklanır. Bunun için de öğrencinin çıkarım yapma becerisini kullanması gerekir.
Geometri alanında verilebilecek örnek ise 2018 öğretim programı 8. sınıfta yer alan "Dik dairesel silindirin hacim bağıntısını oluşturur; ilgili problemleri çözer." kazanımı ile 2024 öğretim programı 8. sınıfta yer alan “Dairenin alan bağıntısının oluşturulma sürecinden hareketle dik dairesel silindirin hacim bağıntısına yönelik analojik akıl yürütebilme" öğrenme çıktısıdır. 2018 programında yer alan kazanım öğrencilerden dik dairesel silindirin hacim bağıntısını oluşturmaları ve bu bağıntıyı kullanarak çeşitli problemler çözmelerini hedeflemektedir. 2024 öğretim programında yer alan öğrenme çıktısı ise öğrencilerden analojik düşünme ile daha önce öğrenilen dairenin alan bağıntısından yola çıkarak yeni bir bağıntıyı yani silindirin hacmini akıl yürütme yoluyla türetebilmelerini hedeflemektedir. 2018 öğretim programında yer alan kazanımda ise süreçten ziyade öğrencinin ulaşacağı sonuca ve uygulama yapmasına vurgu yapılmaktadır. 2024 öğretim programında yer alan öğrenme çıktısında ise sadece bağıntının verilmesi değil, bağıntının nasıl ortaya çıktığının anlaşılması ve diğer bilgilere dayalı olarak bir ilişki kurulması hedeflenmektedir. Sonuç olarak 2018 öğretim programında yer alan kazanım uygulama odaklı ve problem çözmeyi, 2024 öğretim programında yer alan çıktı ise öğrencinin daha kavramsal bir anlayış geliştirmesi ve analojik akıl yürütme becerisini geliştirmeyi temel almıştır.
Yukarıda yer alan örneklerde de görüldüğü gibi öğrenme çıktısı ve kazanım ifadeleri arasında farklılıklar net bir şekilde görülmektedir. Bu bağlamda öğrenme çıktıları öğrencinin öğrenme sürecinin sonunda neyi bileceği, anlayabileceği ile hangi bilgi ve becerileri kazanacağını açık ve anlaşılır bir şekilde ifade etmesinin yanında öğretmene ölçme değerlendirme süreçlerini daha etkili bir şekilde yürütmeye imkan tanıdığı söylenebilir. Bunun yanında öğrenme çıktıları öğretmenin alternatif ölçme değerlendirme araçları kullanmasına imkan tanıyarak süreç temelli bir değerlendirme yapmasına olanak tanırken kazanımlar daha çok sonuç odaklı bir değerlendirme yapılmasını sağlamaktadır.
Aşağıdaki soruları program tasarımlarının değişimi perspektifinde bireysel olarak ya da arkadaşlarınızla yorumlayabilir, değerlendirmelerinizi bizimle paylaşabilirsiniz.
Tartışma
Şimdi iki soru üzerinden bir tartışma ortamı oluşturalım. Bir sorunun yanıtını verirken öğretmenlerimizin cevaplamasına yönelik de bir soru soralım:
-Öğrenme çıktıları ile öğretim yapılması doğrultusunda öğretmenler nasıl ölçme değerlendirme yapabilir?
Bu noktada öğretmenler pek çok alternatif ölçme değerlendirme aracını kullanabilir. Nitekim bunların bazılarına öğretim programlarında da yer verilmiştir. Öğretmenler öğrenme çıktılarını temel alarak kriterler belirleyebilir. Bu doğrultuda her bir becerinin ne derece kazanıldığını değerlendirmek için rubrikler hazırlayabilir. Bu rubrikler öğretmene öğrencilerin öğrenme çıktıları ve süreç becerilerini ne derece kazandıklarını analiz etmeye imkan tanır. Bunun yanında öğretmenler öğrenme sürecinde öğrencileri gözlemleyerek öğrenme çıktılarına uygun becerileri sergileyip sergilemedikleri ya da ne derece sergilediklerini not alabilir. Anlık geri bildirimlerle öğrencinin eksik olduğu noktalara ilişkin rehberlik yapabilir. Öğretmenler öğrencilerin bilgi ve becerilerini uygulamalı olarak sergilemelerine imkan proje/performans görevleri ile öğrenme çıktılarına ulaşılıp ulaşılmadığını ölçebilir. Öğrencilerin kendi öğrenme süreçlerini değerlendirmenin yanında akranlarının performanslarına ilişkin yorum yapmaları öğrenme çıktıları ve bunlara ilişkin süreç bileşenlerinin ne derece ulaşıldığına dair fikir verme potansiyeline sahiptir. Ayrıca öğrencilerin süreç boyunca gerçekleştirdiği çalışmaların bir araya getirilmesine imkan tanıyan portfolyo dosyaları da öğretmene öğrencinin öğrenme çıktılarına ilişkin bilgi ve becerilerini daha geniş bir perspektiften değerlendirmesine imkan tanır.
Aşağıdaki soruyu program tasarımlarının değişimi perspektifinde bireysel olarak ya da arkadaşlarınızla yorumlayabilir, değerlendirmelerinizi bizimle paylaşabilirsiniz.
-Öğrenme çıktılarının etkin bir şekilde değerlendirilebilmesi için nasıl bir öğretim süreci tasarlanabilir?