2024 Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programında Geometrik Nicelikler Temalarının İçerik Yapısı

Geometrik nicelikler temalarında sınıf düzeylerinde yer alan beceriler kavramsal bilgilerle nasıl ilişkilendirilmiş ve bütüncül yaklaşım nasıl işe koşulmuştur? 

Bu yazıda, 2024 Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programı’ nın temel felsefesinin "Geometrik Nicelikler" temalarına nasıl yansıtıldığı, bütüncül bir yaklaşımla sınıf düzeylerinde yer alan becerilerin kavramsal bilgilerle nasıl ilişkilendirildiği açıklanmaktadır.

2024 Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programında geometrik niceliklere ilişkin temaların hedefi; öğrencilerin geometrik kavramları, ilişkileri, geometrik nicelikleri ve dönüşümleri ilişkili bir yapı içinde öğrenmeleridir. Matematiksel kavramların oluşturulmasında ve kavramsal bilginin sorgulanmasında sınıf düzeylerine göre işe koşulan beceriler Tablo 1’de sunulmuştur.

Tablo 1’ de yer alan kavram ve becerileri açıklamaya çalışalım. 4. sınıfta; geometrik şekillerin çevre uzunluğunu ölçmede matematiksel araç ve teknolojiden yararlanabilme becerisi ile dikdörtgenin çevre uzunluğunu ölçmesi hedeflenmektedir. Bu ön bilgiye dayalı öğrenme çıktısı 5.4.1’de yorumlama becerisi ile öğrencinin çevre uzunluğu verilen bir dikdörtgenin olası kenar uzunluklarını hesaplayarak oluşabilecek dikdörtgenlere dair yorum oluşturması hedeflenmektedir. 5.4.2’de öğrencilerin 4. sınıfta standart olmayan ölçü birimleri cinsinden dikdörtgenin alanını tahmin edebilme becerisini edinmelerine bağlı dikdörtgenin alanına dair birim kareyi ölçüt belirleyip ölçümler yaparak, ardışık kenar uzunluklarına dair ilişkileri belirleyecek olması hedeflenmektedir. Bu hedefler üzerinden öğrencilerin dikdörtgen alan bağıntısına dair yargıda bulunmaları amaçlanmıştır. 6. sınıfta ele alınan yansıtabilme becerisinde, 5. sınıfta edinmiş olduğu dikdörtgen alan bilgisi kavramını gözden geçirerek, paralelkenar ve üçgen alan bağıntısı oluşturmada oluşturduğu şekillere dair çıkarımlarda bulunarak, son aşamada bu çıkarımları değerlendirmelerine dair süreç bileşenlerini ele alması hedeflenmiştir. 7. sınıfa gelindiğinde ise, ilk aşamada dikdörtgen, paralelkenar ve üçgenin alan bağıntısına dair ön bilgisiyle eşkenar dörtgenin ve yamuğun alan hesabına yönelik varsayımda bulunmaları ardından çıkarım yapabilme becerisinin işe koşulması hedeflenmiştir. Buradaki genel amaç sınıflara göre beceri edinim düzeylerinin gelişimidir.

Öğrenme çıktısı, kazandırılması hedeflenen beceriyle doğrudan ilişkili olup süreç bileşenleri tamamlandığında öğrencinin ilgili beceriyi kazanması amaçlanmaktadır. Örnek olarak geometrik nicelikler temalarında yer alan becerilerden; analojik akıl yürütme becerisi; bireyin en az iki olay/durum/konu arasındaki yapısal ve işlevsel benzerlikler üzerinde akıl yürütmesini ifade eder. Temalarda yer alan analojik akıl yürütme becerisinin kullanıldığı öğrenme çıktıları Tablo 2’de yer almaktadır.

Uzunluk ölçme birimlerini değerlendirebilme becerisini edinen birey yapısal ve işlevsel benzerlikleri kullanarak alan ölçme birimlerini oluşturmada uzunluk ölçme birimleriyle analoji kuracaktır. 7. ve 8. sınıfta yer alan analojik akıl yürütme becerilerinin ediniminde de benzer süreçlerin oluşumunun hedeflendiği bir örnek Şekil 1’ de verilmiştir.

Şekil 1. Dik dairesel silindir modelinin 4 ve 32 eş dilimiyle oluşturulan geometrik cisim modeli örnekleri

Yeni öğretim programı süreç odaklı ve kavramsal bir anlayış getirerek kazanılan bilgiyi sorgulamayı temel almıştır. Program bileşenleri açısından bütünselliği temel alan programda 6. Sınıf Sayılar ve Nicelikler temasında “MAT.6.1.7. Karşılaştığı günlük hayat ya da matematiksel durumlarda standart uzunluk ölçme birimlerini değerlendirebilme” becerisi; ondalık gösterimlerin basamak değerlerini kesirlerden yararlanarak yorumlama, kesir ve bölme işlemi arasındaki ilişkiye yönelik tümevarımsal akıl yürütme becerisini kullanarak standart uzunluk ölçme birimlerini Sayılar ve Nicelikler teması kapsamındaki kavramlarla ilişkili biçiminde ele alınmasını sağlar. Bu nedenle de geometri alanı yerine Sayılar ve Nicelikler temasında belirtilen öğrenme çıktısıyla ele alınmıştır.

Geometrik nicelikler temalarında yer alan öğrenme yaşantılarında, merkezi konumda bulunan kavramsal beceriler ya da alan becerilerinin yanında disiplinler arası beceriler de kullanılmıştır. Bu beceriler öğrencilerin kendi öğrenmelerini keşfetmelerini sağlayan sosyal-duygusal öğrenme becerileri, teknoloji ve pek çok etkinlikle uyumlu okuryazarlık becerileridir. Ayrıca programda yer alan tüm öğrenme yaşantıları öğrencilerin kendilerini ve akranlarını değerlendirmelerini sağlayan eğilimler ve değerler ile zenginleştirilmiş, ilişkilendirmeler aracılığıyla daha da önem kazanmıştır. Temalarda yer alan disiplinler arası beceriler eğilimler: merak, analitik düşünme, gerçeği arama, odaklanma; sosyal-duygusal beceriler: iletişim, iş birliği, uyum, esneklik, sorumlu karar verme, öz yansıtma, öz düzenleme, sosyal farkındalık, değerler; estetik, saygı, mütevazılık, tasarruf, adalet, çalışkanlık, dostluk;  okuryazarlık becerileri: dijital okuryazarlık, görsel okuryazarlık, bilgi okuryazarlığını içermektedir.

Temaları oluşturan alan becerileri bu becerilere ait süreç bileşenleri ile ayrıntılı ve hiyerarşik olarak sunulmuş, disiplinler arası becerilerle birlikte şeffaf, açık, net ve işlevsel hale getirilmiştir. 21. Yüzyıl becerilerinin gerçek yaşam uygulanmaları “öğrenme yaşantıları” içinde ayrıntılı şekilde ele alınmıştır. Bu sayede öğrencilerin öğrenme yaşantılarında ulaştığı bilgilere anlam yüklemeleri, bu bilgileri ilerleyen süreçlerde nasıl işe koşacaklarını sorgulamaları beklenmektedir.

Aşağıdaki soruları program tasarımlarının değişimi perspektifinde bireysel olarak ya da arkadaşlarınızla yorumlayabilir, değerlendirmelerinizi bizimle paylaşabilirsiniz.   

- Siz olsaydınız geometrik nicelikler teması öğretiminde farklı sınıf düzeylerinde ele alınan analojik akıl yürütme becerisini aynı kavramların öğretimi için kullanır mıydınız? Değiştirecek olsanız bu öğrenme çıktılarına yönelik hangi becerileri işe koşardınız? Neden?

 

Tablo 1. Becerilerin Sınıf Düzeylerine Göre İncelenmesi